Op Koers! Organisatiewerk

Afleveringen:

Afl. 1: Vrachtvaart

Zuid-Holland zonder vrachtvaart is ondenkbaar, met een enorm netwerk van rivieren, vaarten en slootjes. Logisch dat vervoer over water eeuwenlang dé manier was om allerlei zaken van A naar B te krijgen. Daar weten ze in het Havenmuseum in Rotterdam alles van. Beurtvaarder ‘Jansje’ was zo’n vrachtwagen van het water en Wim van Baalen is de vierde generatie die met veel passie voor Jansje zorgt. Rond 1900 was Westlander ‘Vriendentrouw’ precies op maat gemaakt voor transport via de smalste vaarwatertjes van het Westland. Twee schepen die we meer dan 100 jaar later nog steeds in actie kunnen zien dankzij hart, ziel en blinde liefde van hun schippers, die varen als toen.

Afl. 2: Marine

Ze spreken altijd tot de verbeelding, marineschepen. In Zuid-Holland liggen er een paar buiten dienst. Ze worden in de vaart gehouden door enthousiaste liefhebbers. Het zijn vaak grote en complexe schepen, met veel onderhoud aan binnen- en buitenkant. Dat onderhoud werd eeuwenlang gedaan in het historisch Droogdok Jan Blanken in de voormalige marinebasis Hellevoetsluis. De thuishaven van schepen als de mijnenveger ‘Bernisse’ en die nu wordt vertroeteld door een enthousiaste ploeg van voormalig marinepersoneel en oud-koopvaardijlieden. Vincent Touw herstelt zíjn liefje, het voormalige torpedowerkschip ‘Mercuur’.Twee indrukwekkende historische schepen die heel veel zorg en toewijding vragen van hun bemanning, zodat ze ook nu varen als toen. 

Afl. 3: Pleziervaart

Varen als toen betekende eeuwenlang varen als werk. Dat je daar ook plezier aan kon beleven blijkt uit talloze zeemansliedjes en romantische verhalen. Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam biedt gelukkig een grote landelijke museale collectie van de historische pleziervaart. En misschien komt er in Hellevoetsluis nog wel eens een historische jachthaven. De tjotter ‘Ideaal’ is een dame op leeftijd die in de watten wordt gelegd door Alexander de Vos. De Piet Hein is een juweel van een heel ander kaliber, een echt kroonjuweel. Het voormalige jacht van het Koninklijk Huis vaart nog steeds vorstelijk dankzij een groep mensen die het schip nog steeds met alle egards verzorgen. Allebei juwelen van de pleziervaart die nog steeds varen als toen.

Afl. 4: Sleepvaart

Slepen en bergen, dat hoort bij elkaar als varen en water. Het historisch centrum van de zeesleepvaart is het Zuid-Hollandse Maassluis. Hollanders worden ook nu nog gezien als echte sleep- en bergingsexperts. Het Sleepvaartmuseum in Maassluis, hoe verrassend, heeft de hele geschiedenis van de Hollandse sleepvaart in beeld gebracht. Maassluis is ook de thuishaven van de beide schepen uit deze aflevering: de stoomsleper Furie, een prachtig industrieel monument met een onvermoeibare groep fans die het schip tot in perfectie onderhouden. Daarnaast de imposante zeesleper ‘Elbe’, een onvoorstelbaar gecompliceerd project waar een enorme ploeg vrijwilligers keihard werkt aan de verwezenlijking van hun droom: een Elbe die weer het zeegat kiest, zodat er vanuit Maassluis weer slepers varen als toen.

Afl. 5: Visserij

Varend vissen is net zo oud als de scheepvaart zelf. In Zuid-Holland hebben door de eeuwen heen talloze typen vissersschepen hun thuishaven gehad. Katwijk, Scheveningen, Goedereede, Vlaardingen. Vlaardingen is tegenwoordig de thuishaven van het Visserijmuseum, en de historische haringlogger Balder. Dit is één van de meest authentieke varende Nederlandse monumenten. Zalmschouwen vormen een heel andere historische vissersvloot. Terug naar de eenvoud: water, drijvend staal, hout en netten om mee te vissen. Het is een meer dan een hobby, het is een levenswijze. Vissen en varen als toen.

Afl. 6: Historische Werven

Bewezen de vorige afleveringen dat Zuid-Holland één van de drukst bevaren provincies was en is, in deze aflevering laten we zien dat hier ook talloze schepen gebouwd zijn. Het grootste deel van deze werven en bouwplaatsen is verdwenen of opgegaan in grote efficiënte ondernemingen. Er zijn echter nog een aantal echte juweeltjes te vinden, waar niet alleen de geschiedenis voelbaar is, maar waar nog overgebleven historische schepen onderhouden worden. Écht levende monumenten dus. Een waardevolle en eigenlijk unieke combinatie: een historische werf waar met een mix van eeuwenoude ambachten en moderne technieken het varend erfgoed in stand gehouden wordt. Zodat we ook in de komende eeuwen kunnen blijven varen als toen.

Varen als Toen is een initiatief van het Erfgoedhuis Zuid-Holland en is mogelijk gemaakt door financiële steun van de provincie Zuid-Holland.